اسباب بازی فعالیتی و حرکتی به مجموعهای از وسایل بازی گفته میشود که کودک را به حرکت، جابهجایی، استفاده از عضلات و انجام فعالیتهای جسمی تشویق میکنند. این اسباب بازیها با توجه به سن و توانایی کودک طراحی میشوند و میتوانند شامل وسایل تعادلی، توپ، تونل بازی، حلقه، اسباب بازیهای کشیدنی و هلدادنی، تجهیزات حرکتی و وسایل مناسب بازی در فضای باز باشند.
بازیهای حرکتی بخش مهمی از فرایند رشد کودکان محسوب میشوند. کودک هنگام دویدن، پریدن، گرفتن توپ، عبور از موانع یا حفظ تعادل، مهارتهای مختلفی را تمرین میکند. اسباب بازیهای فعالیتی با ایجاد فرصت برای تجربه این حرکات، به افزایش تحرک و تنوع فعالیتهای روزانه کودک کمک میکنند.
انتخاب اسباب بازی فعالیتی و حرکتی مناسب باید با توجه به سن، مرحله رشد، فضای بازی و شرایط ایمنی انجام شود. وسیلهای که برای کودک بزرگتر مناسب است، ممکن است برای کودک خردسال خطرآفرین باشد؛ بنابراین تناسب اسباب بازی با تواناییهای کودک اهمیت زیادی دارد.
اسباب بازیهای فعالیتی و حرکتی در مدلهای مختلفی تولید میشوند. هر گروه میتواند نوع خاصی از حرکت و مهارت جسمی را در کودک تقویت کند.
توپ یکی از سادهترین و پرکاربردترین اسباب بازیهای حرکتی است. کودکان با غلتاندن، پرتاب کردن، گرفتن و شوت کردن توپ، حرکات مختلفی را تمرین میکنند.
توپهای مخصوص کودکان در اندازهها، وزنها و جنسهای متفاوتی تولید میشوند. برای کودکان خردسال، توپهای سبک و نرم مناسبتر هستند؛ زیرا گرفتن و کنترل آنها آسانتر است و احتمال آسیبدیدگی را کاهش میدهند.
این دسته از اسباب بازیها کودک را به حرکت در محیط تشویق میکنند. نمونههایی مانند ماشینهای هلدادنی، حیوانات چرخدار و اسباب بازیهای دارای دسته یا بند کششی در این گروه قرار میگیرند.
کودکان هنگام هل دادن یا کشیدن این وسایل، هماهنگی میان دستها و پاها را تمرین میکنند. بااینحال، برای کودکان نوپا باید مدلهایی انتخاب شوند که پایداری کافی داشته باشند و قطعات کوچک یا بندهای خطرناک نداشته باشند.
تونل بازی وسیلهای برای خزیدن، عبور کردن و حرکت در مسیرهای محدود است. این اسباب بازی معمولاً از پارچه مقاوم، مواد انعطافپذیر یا ساختارهای مخصوص بازی ساخته میشود.
عبور از تونل میتواند به تمرین هماهنگی اندامها، درک فضای اطراف و کنترل حرکات بدن کمک کند. هنگام استفاده از تونل بازی، باید فضای کافی در اطراف آن وجود داشته باشد و مسیر خروج مسدود نباشد.
حلقههای حرکتی و موانع سبک برای انجام بازیهایی مانند پریدن، قدم گذاشتن، عبور از مسیر و تغییر جهت استفاده میشوند. این وسایل میتوانند یک مسیر حرکتی ساده در خانه، مهدکودک یا فضای بازی ایجاد کنند.
فعالیت با حلقهها و موانع به کودک فرصت میدهد تا تعادل، کنترل بدن و هماهنگی حرکات را تمرین کند. ارتفاع و فاصله موانع باید متناسب با سن و توانایی کودک باشد.
وسایل تعادلی با هدف تمرین حفظ وضعیت بدن و کنترل حرکات طراحی میشوند. تختههای تعادل مخصوص کودک، مسیرهای تعادلی کوتاه و برخی وسایل حرکتی نرم از نمونههای این گروه هستند.
استفاده از این وسایل باید بهتدریج و در شرایط ایمن انجام شود. برای کودکان کمسن، مدلهای کمارتفاع و پایدار مناسبتر هستند و در مراحل ابتدایی بهتر است بزرگسال بر بازی نظارت داشته باشد.
سهچرخه و برخی وسایل سواری متناسب با سن کودک، او را به حرکت و فعالیت جسمی تشویق میکنند. کودک هنگام استفاده از این وسایل، پدال زدن، هدایت وسیله و هماهنگی حرکات را تمرین میکند.
انتخاب وسیله سواری باید بر اساس قد، توانایی کنترل و مرحله رشد کودک باشد. استفاده از این محصولات در محیط مناسب، دور از خودروها و سطوح خطرناک اهمیت زیادی دارد. برای وسایل سواری که نیازمند تجهیزات محافظتی هستند، استفاده از کلاه ایمنی مناسب ضروری است.
حلقههای پرتابی، کیسههای نرم و اهداف مخصوص پرتاب از جمله وسایلی هستند که برای تمرین دقت و هماهنگی دست و چشم استفاده میشوند.
این بازیها میتوانند به شکل ساده و بدون رقابت انجام شوند. برای کودکان خردسال باید از وسایل نرم، سبک و فاقد لبههای تیز استفاده کرد و از پرتاب اشیا به سمت صورت یا بدن دیگران جلوگیری شود.
برخی اسباب بازیها برای استفاده در حیاط، پارک یا فضای باز طراحی شدهاند. توپهای فضای باز، وسایل بازی آبی مخصوص کودکان، حلقهها و تجهیزات حرکتی قابل حمل در این گروه قرار میگیرند.
بازی در فضای باز فرصت بیشتری برای حرکت و کشف محیط فراهم میکند. در انتخاب این وسایل باید مقاومت در برابر شرایط محیطی، ایمنی سطح بازی و تناسب محصول با فضای موجود بررسی شود.
اسباب بازیهای حرکتی علاوه بر سرگرم کردن کودک، فرصت تمرین مهارتهای جسمی و شناختی را فراهم میکنند. میزان تأثیر آنها به نوع فعالیت، سن کودک، تکرار بازی و شرایط استفاده بستگی دارد.
مهارتهای حرکتی درشت شامل حرکتهایی مانند راه رفتن، دویدن، پریدن، خزیدن و حفظ تعادل هستند. اسباب بازیهایی که کودک را به انجام این حرکات تشویق میکنند، فرصت تمرین این مهارتها را افزایش میدهند.
بازی با توپ، حلقههای پرتابی و وسایل هدفگیری به کودک کمک میکند حرکت دستها را با آنچه میبیند هماهنگ کند. این مهارت در فعالیتهای روزمره و بسیاری از بازیهای دیگر نیز کاربرد دارد.
حرکت روی مسیرهای ساده، عبور از موانع کمارتفاع و استفاده از وسایل تعادلی میتواند فرصت تمرین کنترل وضعیت بدن را فراهم کند. نوع فعالیت باید با توانایی کودک هماهنگ باشد تا از فشار بیش از حد یا افتادن جلوگیری شود.
اسباب بازیهای فعالیتی میتوانند کودکان را از فعالیتهای کاملاً نشسته دور کنند و آنها را به حرکت بیشتر در طول روز تشویق کنند. ترکیب بازیهای حرکتی با فعالیتهای متنوع، به ایجاد عادتهای فعال کمک میکند.
بسیاری از بازیهای حرکتی را میتوان بهصورت گروهی انجام داد. بازی با توپ، عبور نوبتی از موانع یا انجام مسیرهای حرکتی گروهی میتواند فرصت تمرین نوبتگیری، همکاری و رعایت قواعد را فراهم کند.
کودک هنگام انجام بازیهای حرکتی، مسیرها را بررسی میکند، فاصلهها را تخمین میزند و برای انجام حرکت بعدی تصمیم میگیرد. این تجربهها میتوانند در کنار سایر فعالیتهای آموزشی به رشد مهارتهای شناختی کمک کنند.
برای انتخاب اسباب بازی مناسب، لازم است چند عامل مهم بررسی شوند.
سن درجشده روی بستهبندی، راهنمای اولیه انتخاب محصول است؛ اما تواناییهای فردی کودک نیز اهمیت دارد. وسیله باید با سطح رشد حرکتی، قدرت کنترل بدن و میزان درک دستورالعملهای ایمنی کودک متناسب باشد.
اسباب بازی باید فاقد لبههای تیز، قطعات شکسته، نقاط گیرانداز خطرناک و اجزای جداشدنی کوچک برای کودکان خردسال باشد. کیفیت اتصالات و استحکام قطعات نیز باید بررسی شود.
وسایل بیش از حد بزرگ یا سنگین ممکن است کنترل حرکت را برای کودک دشوار کنند. انتخاب اندازه مناسب باعث میشود کودک بتواند اسباب بازی را بهتر در دست بگیرد، جابهجا کند یا با آن بازی کند.
برخی اسباب بازیها به فضای زیادی نیاز ندارند، اما وسایلی مانند تونل، مسیر موانع یا تجهیزات سواری باید در محیطی با فضای کافی استفاده شوند. پیش از انتخاب محصول، اندازه فضای بازی و شرایط کف آن را در نظر بگیرید.
اسباب بازیهای حرکتی ممکن است بهطور مکرر روی زمین قرار بگیرند یا در فضای باز استفاده شوند. محصولی با ساختار مناسب، اتصالات محکم و قابلیت تمیز کردن آسان، برای استفاده مداوم کاربردیتر است.
علاقه کودک به نوع بازی میتواند بر میزان استفاده از اسباب بازی تأثیر بگذارد. بعضی کودکان بازی با توپ را دوست دارند و برخی دیگر به خزیدن، ساختن مسیر یا وسایل سواری علاقهمند هستند. بهتر است در کنار توجه به نیازهای رشدی، علایق کودک نیز در انتخاب لحاظ شود.
نیازهای حرکتی کودکان در مراحل مختلف رشد تغییر میکند. به همین دلیل، انتخاب اسباب بازی باید با توجه به تواناییهای فعلی آنها انجام شود.
|
گروه سنی |
نمونه اسباب بازی مناسب |
نکته مهم |
|---|---|---|
|
نوزادان و شیرخواران |
توپهای بسیار نرم و بزرگ، اسباب بازیهای سبک و ایمن |
جلوگیری از وجود قطعات کوچک و خطر خفگی |
|
کودکان نوپا |
اسباب بازیهای هلدادنی پایدار، توپ نرم و مسیرهای ساده |
توجه به تعادل و نظارت بزرگسال |
|
کودکان پیشدبستانی |
تونل بازی، حلقه، موانع کمارتفاع و توپ |
فراهم کردن فضای امن برای حرکت |
|
کودکان دبستانی |
وسایل هدفگیری، بازیهای گروهی و تجهیزات حرکتی متناسب |
انتخاب بر اساس مهارت و توانایی جسمی |
این دستهبندی کلی است و جایگزین بررسی محدودیتهای سنی و هشدارهای ایمنی درجشده روی محصول نمیشود.
ایمنی در بازیهای حرکتی اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کودک هنگام دویدن، پریدن یا استفاده از وسایل سواری ممکن است در معرض افتادن یا برخورد قرار بگیرد.
فضای بازی را از اشیای تیز، وسایل شکستنی و موانع خطرناک خالی کنید.
اسباب بازی را روی سطح مناسب و متناسب با نوع فعالیت قرار دهید.
برای کودکان خردسال، نظارت مستقیم بزرگسال را در نظر بگیرید.
از وسایلی که قطعات شکسته، اتصالات شل یا لبههای آسیبدیده دارند استفاده نکنید.
ظرفیت وزنی و محدودیتهای استفاده از تجهیزات را رعایت کنید.
اسباب بازیهای مخصوص فضای باز را در محیطهای ناامن یا نزدیک مسیر عبور خودروها به کار نبرید.
پس از بازی، وسایل را جمعآوری کنید تا مانع حرکت یا باعث زمین خوردن نشوند.
اسباب بازیهای معمولی ممکن است با هدف سرگرمی، ساختوساز، داستانپردازی یا آموزش طراحی شوند. در مقابل، اسباب بازیهای فعالیتی و حرکتی بیشتر کودک را به حرکت فیزیکی و استفاده از عضلات تشویق میکنند.
البته این دو گروه کاملاً جدا از یکدیگر نیستند. برای مثال، یک ماشین اسباب بازی میتواند هم وسیلهای برای بازی تخیلی باشد و هم کودک را به راه رفتن، خم شدن و جابهجایی تشویق کند. تفاوت اصلی در نوع فعالیتی است که اسباب بازی ایجاد میکند و میزان تحرکی که از کودک میخواهد.
این اسباب بازیها برای تشویق کودک به فعالیت جسمی و تمرین مهارتهایی مانند تعادل، هماهنگی حرکات، پرتاب و گرفتن اشیا و کنترل بدن استفاده میشوند.
بهترین گزینه به سن، توانایی جسمی، علاقه کودک و فضای بازی بستگی دارد. توپ نرم، اسباب بازی هلدادنی، تونل بازی و وسایل تعادلی متناسب با سن از نمونههای رایج این گروه هستند.
بله، بسیاری از این اسباب بازیها برای استفاده در خانه طراحی شدهاند. بااینحال، باید فضای کافی، سطح مناسب و فاصله ایمن از مبلمان و اشیای شکستنی فراهم شود.
این وسایل فرصت تمرین مهارتهای حرکتی درشت و ظریف، هماهنگی دست و چشم، تعادل و تعامل اجتماعی را فراهم میکنند. نوع تأثیر آنها به فعالیت، سن کودک و نحوه استفاده بستگی دارد.
تناسب با سن، ایمنی مواد، استحکام ساختار، اندازه و وزن، فضای مورد نیاز، قابلیت نظافت و علایق کودک از مهمترین معیارهای انتخاب هستند.
همه مدلها برای تمام سنین مناسب نیستند. هر محصول باید مطابق محدودیت سنی، توانایی کودک و دستورالعملهای ایمنی انتخاب شود.
اسباب بازی فعالیتی و حرکتی گروهی از وسایل بازی است که کودکان را به تحرک، حرکت و تجربه فعالیتهای جسمی تشویق میکند. توپ، تونل بازی، حلقههای حرکتی، وسایل تعادلی، اسباب بازیهای هلدادنی و وسایل سواری کودک از انواع رایج این محصولات هستند.