تجهیزات آسانسور و پله برقی مجموعهای از قطعات مکانیکی، الکتریکی، الکترونیکی و ایمنی هستند که در کنار یکدیگر وظیفه جابهجایی افراد و بار در ساختمانها و فضاهای عمومی را بر عهده دارند. عملکرد صحیح این سیستمها به هماهنگی میان اجزای مختلف وابسته است و انتخاب قطعات مناسب، نصب اصولی و نگهداری منظم اهمیت زیادی دارد.
در آسانسور، تجهیزاتی مانند موتور، گیربکس یا سیستم گیرلس، تابلو فرمان، ریل، سیم بکسل، کابین، درب، گاورنر، ترمز ایمنی و ضربهگیر در عملکرد سیستم نقش دارند. در پله برقی نیز موتور، زنجیر پله، استپها، هندریل، تابلو کنترل، سیستم ترمز و سنسورهای ایمنی از اجزای مهم محسوب میشوند.
بر اساس مقررات فنی ساختمان، تجهیزات و سیستمهای ایمنی آسانسور و پله برقی باید مطابق استانداردهای ملی یا استانداردهای معتبر بینالمللی انتخاب و اجرا شوند.
تجهیزات آسانسور را میتوان بر اساس وظیفه و محل استفاده به چند گروه اصلی تقسیم کرد.
موتور یکی از اصلیترین تجهیزات آسانسور است و نیروی لازم برای حرکت کابین را تأمین میکند. سیستم محرک بسته به نوع آسانسور میتواند شامل موتور گیربکسدار یا موتور گیرلس باشد.
در سیستمهای مختلف، موتور باید متناسب با ظرفیت کابین، سرعت حرکت، تعداد توقفها و نوع کاربری آسانسور انتخاب شود. عملکرد صحیح موتور و سیستم انتقال نیرو تأثیر مستقیمی بر حرکت روان و کنترلشده کابین دارد.
تابلو فرمان وظیفه مدیریت و کنترل عملکرد بخشهای مختلف آسانسور را بر عهده دارد. این بخش اطلاعات مربوط به درخواست طبقات، وضعیت موتور، دربها و تجهیزات ایمنی را دریافت و دستورات لازم را صادر میکند.
تابلو فرمان میتواند شامل برد کنترل، مدار قدرت، درایو کنترل سرعت، کنتاکتورها، رلهها و مدارهای ایمنی باشد.
ریلها مسیر حرکت کابین و وزنه تعادل را مشخص میکنند. این قطعات در داخل چاه آسانسور نصب شده و کابین توسط کفشک یا تجهیزات هدایتکننده روی آنها حرکت میکند.
دقت نصب ریلها اهمیت زیادی دارد؛ زیرا تراز نبودن یا نصب نامناسب میتواند باعث افزایش لرزش، صدا و کاهش کیفیت حرکت کابین شود.
سیم بکسل یکی از قطعات مهم در بسیاری از سیستمهای آسانسور کششی است. این قطعه نیروی لازم برای حرکت کابین و وزنه تعادل را منتقل میکند.
انتخاب سیم بکسل باید با توجه به ظرفیت، نوع سیستم محرک و مشخصات فنی آسانسور انجام شود. وضعیت سیم بکسل نیز باید در سرویسهای دورهای بررسی شود.
کابین بخشی از آسانسور است که مسافر یا بار داخل آن قرار میگیرد. کابین شامل اجزایی مانند کف، دیوارهها، سقف، روشنایی، پنل شستی، نمایشگر و تجهیزات داخلی است.
طراحی کابین علاوه بر ظاهر، باید از نظر استحکام، ظرفیت، تهویه، روشنایی و تجهیزات ایمنی نیز متناسب با کاربری آسانسور باشد.
درب آسانسور شامل درب کابین و درب طبقات است. اپراتور درب، موتور درب، قفلها، ریلها و تجهیزات تشخیص مانع از جمله اجزای این بخش هستند.
سیستم درب یکی از قسمتهای مهم آسانسور از نظر ایمنی است و عملکرد قفلها و تجهیزات حفاظتی آن باید بهصورت منظم بررسی شود.
گاورنر یا کنترلکننده سرعت یکی از تجهیزات ایمنی آسانسور است که برای کنترل افزایش سرعت کابین استفاده میشود. این تجهیز در صورت تشخیص شرایط غیرعادی، میتواند سازوکار ایمنی مربوط به توقف کابین را فعال کند.
ترمز ایمنی یا پاراشوت از تجهیزات مهم حفاظتی آسانسور محسوب میشود. این سیستم در شرایط مشخص برای جلوگیری از حرکت غیرمجاز کابین مورد استفاده قرار میگیرد. استانداردهای ملی ایران برای قطعاتی مانند ترمز ایمنی، قفل در و ضربهگیر الزامات و روشهای آزمون مشخص کردهاند.
ضربهگیر در قسمت پایین چاه آسانسور نصب میشود و در شرایط اضطراری نقش حفاظتی دارد. نوع و مشخصات ضربهگیر باید متناسب با طراحی و مشخصات آسانسور انتخاب شود.
سنسورها و کلیدهای ایمنی برای کنترل وضعیت قسمتهای مختلف آسانسور استفاده میشوند. سنسورهای درب، کلیدهای حد، سنسور اضافهبار و مدارهای توقف اضطراری نمونههایی از تجهیزات کنترلی و ایمنی هستند.
پله برقی نیز از مجموعهای از قطعات مکانیکی، الکتریکی و کنترلی تشکیل شده است که هماهنگی آنها حرکت پیوسته پلهها و جابهجایی مسافران را امکانپذیر میکند.
موتور انرژی الکتریکی را به نیروی مکانیکی تبدیل میکند و نیروی لازم برای حرکت سیستم پله برقی را تأمین میکند. موتور و سیستم انتقال نیرو باید متناسب با طول، ظرفیت و شرایط کارکرد پله برقی انتخاب شوند.
استپها همان پلههای متحرک پله برقی هستند که مسافران روی آن قرار میگیرند. این قطعات به زنجیر متصل بوده و در یک مسیر مشخص حرکت میکنند.
زنجیر وظیفه انتقال حرکت و هماهنگ کردن استپها را بر عهده دارد. سلامت زنجیر و سایر قطعات انتقال نیرو برای حرکت یکنواخت پله برقی اهمیت زیادی دارد.
هندریل همان دستگیره متحرکی است که در دو طرف پله برقی قرار دارد. سرعت حرکت هندریل باید با حرکت پلهها هماهنگ باشد تا مسافر بتواند هنگام استفاده تعادل خود را حفظ کند.
شانه در محل ورود و خروج استپها قرار دارد و بین قسمت ثابت و متحرک پله برقی ارتباط ایجاد میکند. این قطعه یکی از قسمتهایی است که باید در سرویسهای دورهای از نظر وضعیت ظاهری و عملکرد بررسی شود.
تابلو کنترل وظیفه مدیریت عملکرد موتور، سنسورها و سیستمهای حفاظتی پله برقی را بر عهده دارد. کنترل سرعت، توقف و فعال شدن برخی تجهیزات ایمنی از طریق سیستم کنترل انجام میشود.
پله برقی دارای مجموعهای از سنسورها و کلیدهای ایمنی است که وضعیت قسمتهای مختلف دستگاه را کنترل میکنند. سنسورهای مربوط به سرعت، استپ، هندریل و توقف اضطراری از جمله تجهیزات مورد استفاده در این سیستم هستند.
ایمنی یکی از مهمترین بخشهای طراحی و بهرهبرداری آسانسور و پله برقی است. برخی از تجهیزات ایمنی رایج عبارتاند از:
استانداردهای مربوط به آسانسور و پله برقی، الزامات مشخصی برای طراحی، نصب، آزمایش، بازرسی و نگهداری این تجهیزات تعیین میکنند.
آسانسور و پله برقی بهصورت مستقیم با ایمنی کاربران ارتباط دارند. به همین دلیل کیفیت قطعات و سازگاری آنها با سیستم موجود اهمیت زیادی دارد.
استفاده از قطعهای که از نظر مشخصات فنی با دستگاه سازگار نیست، میتواند باعث اختلال عملکرد یا کاهش سطح ایمنی شود. بنابراین هنگام انتخاب قطعات باید مشخصات فنی دستگاه، ظرفیت، مدل، نوع سیستم و الزامات استاندارد در نظر گرفته شود.
حتی تجهیزات باکیفیت نیز به سرویس و نگهداری دورهای نیاز دارند. در فرآیند نگهداری، بخشهای مکانیکی، الکتریکی، کنترلی و ایمنی بررسی میشوند.
بازرسی کابلها، ریلها، موتور، سیستم ترمز، دربها، سنسورها و تابلوهای کنترل از جمله مواردی است که در برنامههای نگهداری مورد توجه قرار میگیرد. روانکاری قطعاتی که نیاز به روغنکاری دارند و تنظیم قسمتهای مکانیکی نیز میتواند به حفظ عملکرد مناسب سیستم کمک کند.
در مورد پله برقی نیز بررسی استپها، هندریل، زنجیر، سیستم انتقال نیرو، سنسورها، ترمز و تابلو کنترل اهمیت دارد.
برای انتخاب تجهیزات مناسب بهتر است موارد زیر بررسی شود:
ظرفیت، سرعت، ابعاد، نوع موتور و نوع سیستم کنترل باید پیش از انتخاب قطعه مشخص باشد.
هر قطعهای برای تمام آسانسورها یا پلههای برقی مناسب نیست. سازگاری قطعه با مدل و سیستم دستگاه اهمیت زیادی دارد.
تجهیزات باید بر اساس استانداردهای مربوط به نوع دستگاه انتخاب و نصب شوند. مقررات ملی ساختمان نیز بر رعایت استانداردهای مربوط به تجهیزات و سیستمهای ایمنی تأکید دارد.
کیفیت مواد اولیه، دقت ساخت، مقاومت قطعه و شرایط کاری مورد انتظار باید هنگام انتخاب تجهیزات در نظر گرفته شود.
پیش از انتخاب یک تجهیز، بهتر است امکان تأمین قطعات یدکی و لوازم مصرفی آن نیز بررسی شود. دسترسی مناسب به قطعات میتواند فرآیند تعمیر و نگهداری را سادهتر کند.
قیمت تجهیزات آسانسور و پله برقی به نوع قطعه و مشخصات فنی آن بستگی دارد. برای مثال، قیمت موتور، تابلو فرمان، ریل، درب، سیم بکسل، کابین، گاورنر و تجهیزات ایمنی بر اساس مدل و مشخصات فنی متفاوت است.
در مورد پله برقی نیز عواملی مانند نوع موتور، ابعاد، ظرفیت، سیستم کنترل، نوع استپ، هندریل و تجهیزات ایمنی میتوانند در هزینه نهایی تأثیرگذار باشند.
بنابراین برای مقایسه قیمت، تنها قیمت اولیه قطعه نباید در نظر گرفته شود و کیفیت، سازگاری، دوام، خدمات فنی و امکان تأمین قطعات جایگزین نیز اهمیت دارد.
تجهیزات آسانسور و پله برقی مجموعهای گسترده از قطعات مکانیکی، الکتریکی، الکترونیکی و ایمنی را شامل میشوند. موتور، تابلو فرمان، ریل، سیم بکسل، کابین، درب، گاورنر و تجهیزات ایمنی از مهمترین اجزای آسانسور هستند و موتور، استپ، زنجیر، هندریل، شانه، تابلو کنترل و سنسورها نیز در ساختار پله برقی نقش دارند.
انتخاب تجهیزات مناسب باید بر اساس مشخصات فنی، نوع کاربری، سازگاری قطعات و الزامات استاندارد انجام شود. همچنین سرویس و نگهداری منظم تجهیزات برای حفظ عملکرد صحیح و ایمنی سیستم اهمیت زیادی دارد.
موتور، تابلو فرمان، ریل، سیم بکسل، کابین، درب، گاورنر، ترمز ایمنی، ضربهگیر و سنسورها از تجهیزات مهم آسانسور هستند.
موتور، استپ، زنجیر، هندریل، شانه، تابلو کنترل، سیستم انتقال نیرو و تجهیزات ایمنی از قطعات اصلی پله برقی محسوب میشوند.
بله. تجهیزات و سیستمهای ایمنی باید مطابق استانداردهای ملی مربوطه یا استانداردهای معتبر بینالمللی انتخاب و اجرا شوند.
تابلو فرمان عملکرد بخشهای مختلف آسانسور را کنترل و هماهنگ میکند و میتواند شامل برد کنترل، مدار قدرت، درایو و مدارهای ایمنی باشد.
سرویس دورهای به شناسایی فرسودگی و مشکلات احتمالی در قطعات مکانیکی، الکتریکی و ایمنی کمک میکند و برای حفظ عملکرد صحیح دستگاه اهمیت دارد.