لوازم هنرهای دستی یکی از گستردهترین حوزههای هنری است که طیف زیادی از فعالیتها مانند ساخت کاردستی، بافتنی، گلدوزی، نمددوزی، عروسکسازی، زیورآلات دستساز، کلاژ، نقاشی و بسیاری از هنرهای تزئینی را در بر میگیرد. برای اجرای هر یک از این فعالیتها، مواد اولیه و ابزارهای مخصوصی مورد نیاز است.
لوازم هنرهای دستی به مجموعهای از ابزارها، مواد اولیه و وسایل تزئینی گفته میشود که برای ساخت آثار هنری دستساز مورد استفاده قرار میگیرند. تنوع این محصولات بسیار زیاد است و از وسایل سادهای مانند قیچی، چسب، نخ و کاغذ گرفته تا ابزارهای تخصصیتر مانند قالب، ابزار فرمدهی، مهره، نگین و تجهیزات مخصوص دوخت را شامل میشود. در فروشگاههای تخصصی هنر نیز معمولاً گروههایی مانند ابزار مجسمهسازی، خمیر، چاپ دستی، رنگ، قلممو، بوم، شابلون و کاغذ و مقوا در دسته لوازم هنری قرار میگیرند.
با توجه به تنوع هنرهای دستی، ابزارهای مورد نیاز نیز متفاوت هستند. با این حال، برخی وسایل در پروژههای مختلف کاربرد بیشتری دارند.
کاغذ و مقوا از مواد اولیه پرکاربرد در هنرهای دستی هستند. از آنها میتوان برای ساخت کاردستی، کلاژ، کارتهای دستساز، اوریگامی، ماکت و انواع پروژههای هنری استفاده کرد.
کاغذهای رنگی، مقواهای ساده و طرحدار، کاغذهای بافتدار و انواع کاغذهای مخصوص کارهای هنری، امکان اجرای پروژههای متنوعی را فراهم میکنند. مقوا نیز برای ساخت سازههای مقاومتر و کاردستیهای سهبعدی کاربرد دارد.
قیچی یکی از ابزارهای پایه در بسیاری از هنرهای دستی است. برای برش پارچه، نمد، کاغذ، روبان و سایر مواد از قیچیهای مختلف استفاده میشود.
در کنار قیچی، کاتر، تیغهای مخصوص و ابزارهای برش ظریف نیز برای پروژههایی که به دقت بیشتری نیاز دارند کاربرد دارند. استفاده از ابزار برش مناسب باعث میشود لبههای قطعات تمیزتر و دقیقتر باشند.
چسب در بسیاری از پروژههای هنری برای اتصال قطعات استفاده میشود. نوع چسب باید با جنس موادی که قرار است به یکدیگر متصل شوند، هماهنگ باشد.
چسب مایع، چسب ماتیکی، چسب چوب، چسب حرارتی، چسب دوطرفه و چسبهای تخصصی از گزینههای مورد استفاده در هنرهای دستی هستند. برای کاردستیهای کاغذی معمولاً چسبهای سبکتر کاربرد دارند، در حالی که برای پروژههای حجمی و اتصال قطعات ضخیمتر ممکن است به چسبهای قویتر نیاز باشد.
نخ و کاموا در هنرهایی مانند بافتنی، قلاببافی، گلدوزی، عروسکسازی، مکرومه و برخی انواع تزئینات دستی کاربرد دارند.
این محصولات در جنس، ضخامت و رنگهای مختلف تولید میشوند و انتخاب آنها باید بر اساس نوع پروژه انجام شود. در هنرهای بافتنی نیز کاموا، نخ و ابزارهایی مانند میل و قلاب از تجهیزات اصلی محسوب میشوند.
نمد و پارچه از مواد پرکاربرد در ساخت عروسک، وسایل تزئینی، کیفهای دستساز، آویز، گلهای پارچهای و انواع کاردستی هستند.
نمد به دلیل برش آسان و تنوع رنگی بالا، برای بسیاری از پروژههای هنری گزینه مناسبی است. پارچه نیز در ضخامت، طرح و جنسهای مختلف در هنرهای دستی مورد استفاده قرار میگیرد. بستههای نمد رنگی نیز برای پروژههای آموزشی و هنری کاربرد زیادی دارند.
یکی از بخشهای جذاب لوازم هنرهای دستی، وسایل تزئینی است. مهره، منجوق، پولک، ملیله، مروارید، نگین، کریستال، زنجیر و قطعات تزئینی میتوانند برای تزئین لباس، کیف، زیورآلات و انواع آثار دستساز استفاده شوند.
در مهرهدوزی، برای مثال، علاوه بر مهرهها به سوزن مناسب و نخ مخصوص نیز نیاز است.
خمیرهای هنری برای ساخت اشکال سهبعدی، عروسک، گلهای تزئینی، فیگور و سایر آثار دستساز مورد استفاده قرار میگیرند.
خمیر پلیمری، خمیر هواخشک، خمیرهای مدلسازی و برخی خمیرهای سرامیکی از گزینههای موجود در این حوزه هستند. انتخاب خمیر مناسب به نوع اثر و روش اجرای پروژه بستگی دارد.
رنگ بخش مهمی از بسیاری از هنرهای دستی است. از رنگها برای ایجاد جلوههای بصری، رنگآمیزی قطعات و تکمیل آثار استفاده میشود.
رنگهای هنری، گواش، آبرنگ، رنگ اکریلیک، رنگهای مخصوص سطوح مختلف و برخی رنگهای تزئینی در پروژههای متفاوت کاربرد دارند. در کنار رنگ نیز وسایلی مانند قلممو، پالت و ظروف ترکیب رنگ مورد استفاده قرار میگیرند.
هنرهایی مانند گلدوزی، رودوزی، مهرهدوزی و دوخت تزئینی به ابزارهای مخصوص نیاز دارند. سوزن، نخ، پارچه، کارگاه گلدوزی و الگو از وسایل اصلی این دسته هستند.
برای بعضی تکنیکها نیز به نخهای تزئینی، روبان، تور، گیپور، پولک و انواع لوازم تزئینی نیاز است.
کاردستی یکی از سادهترین و متنوعترین شاخههای هنرهای دستی است و برای اجرای آن میتوان از مواد مختلفی استفاده کرد.
برخی از لوازم پرکاربرد کاردستی عبارتاند از:
این ابزارها برای ساخت کاردستیهای کاغذی، پارچهای، چوبی و سهبعدی کاربرد دارند.
افرادی که به تازگی وارد دنیای هنرهای دستی شدهاند، بهتر است کار خود را با ابزارهای ساده و چندمنظوره شروع کنند. خرید تعداد زیادی ابزار تخصصی در ابتدای کار معمولاً ضروری نیست.
یک مجموعه پایه میتواند شامل موارد زیر باشد:
پس از کسب تجربه میتوان بر اساس علاقه، تجهیزات تخصصیتر مانند ابزارهای گلسازی، مجسمهسازی، مکرومه، گلدوزی یا ساخت زیورآلات را تهیه کرد.
هنرمندان حرفهای معمولاً به ابزارهای تخصصیتری نیاز دارند. این تجهیزات بر اساس رشته هنری انتخاب میشوند. برای مثال، در صنایع دستی چوبی ابزارهایی مانند مغار، چکش، اره و سنباده اهمیت دارند؛ در سفالگری نیز ابزار فرمدهی، سیم برش، گل و تجهیزات پخت مورد استفاده قرار میگیرند.
بنابراین نمیتوان یک مجموعه ثابت را به عنوان لوازم حرفهای تمام هنرهای دستی معرفی کرد؛ بلکه ابزار باید متناسب با تکنیک و ماده اولیه انتخاب شود.
قبل از خرید باید مشخص شود که ابزار برای چه هنری مورد استفاده قرار خواهد گرفت. وسایل مورد نیاز گلدوزی با ابزار مجسمهسازی یا ساخت زیورآلات تفاوت زیادی دارند.
کیفیت نخ، پارچه، رنگ، چسب، خمیر و سایر مواد روی نتیجه نهایی تأثیر دارد. مواد اولیه مناسب معمولاً کار کردن را سادهتر کرده و کیفیت اثر را افزایش میدهند.
برای پروژههای تزئینی، تنوع رنگ اهمیت زیادی دارد. همچنین در ابزارهایی مانند قلممو، سوزن، نخ و مهره بهتر است اندازههای مختلف در دسترس باشد.
برخی ابزارها در چند هنر مختلف قابل استفاده هستند. انتخاب چنین وسایلی میتواند برای افراد مبتدی و کسانی که چند نوع هنر دستی انجام میدهند، کاربردی باشد.
لوازم کوچک مانند مهره، منجوق، سوزن و قطعات تزئینی بهتر است در جعبههای تفکیکشده نگهداری شوند. ابزارهای فلزی نیز باید تمیز و خشک نگه داشته شوند.
ابزار مناسب میتواند اجرای یک پروژه هنری را آسانتر و دقیقتر کند. برای مثال، قیچی مناسب باعث برش تمیزتر، چسب مناسب باعث اتصال محکمتر و قلمموی مناسب باعث کنترل بهتر رنگ میشود.
همچنین استفاده از ابزار درست میتواند زمان اجرای پروژه را کاهش دهد و احتمال آسیب دیدن مواد اولیه را کمتر کند. به همین دلیل، هنگام تهیه لوازم هنرهای دستی بهتر است علاوه بر قیمت، کیفیت، کاربرد و تناسب ابزار با پروژه نیز مورد توجه قرار گیرد.
لوازم هنرهای دستی طیف گستردهای از ابزارها و مواد اولیه را شامل میشوند و بسته به نوع هنر میتوانند تفاوت زیادی داشته باشند. کاغذ، مقوا، نمد، پارچه، نخ، کاموا، خمیر، رنگ، چسب، مهره، منجوق، ابزار برش و وسایل تزئینی از جمله محصولات پرکاربرد این حوزه هستند.
برای شروع بهتر است ابزارهای پایه و چندمنظوره تهیه شوند و با افزایش مهارت و مشخص شدن زمینه مورد علاقه، تجهیزات تخصصیتر خریداری شوند. انتخاب صحیح لوازم هنرهای دستی علاوه بر افزایش کیفیت اثر، روند اجرای پروژه را نیز سادهتر و لذتبخشتر میکند.
این دسته میتواند شامل کاغذ، مقوا، نمد، پارچه، نخ، کاموا، خمیر، رنگ، چسب، مهره، منجوق، ابزار برش و انواع وسایل تزئینی باشد.
قیچی، کاتر، چسب، کاغذ و مقوا، نخ، نمد، رنگ، قلممو و چند وسیله تزئینی میتوانند مجموعه مناسبی برای شروع باشند.
بخشی از ابزارها مشترک هستند، اما هنرهای دستی گستردهتر از کاردستی هستند و میتوانند رشتههایی مانند گلدوزی، بافتنی، نمددوزی، مجسمهسازی و ساخت زیورآلات را نیز شامل شوند.
ابزار خاصی به عنوان مهمترین وسیله برای تمام هنرهای دستی وجود ندارد. نوع ابزار مناسب به تکنیک، مواد اولیه و نوع پروژه بستگی دارد.
بسیاری از وسایل مانند کاغذ رنگی، مقوا، خمیرهای مناسب، چسبهای ایمن و ابزارهای مخصوص کودکان برای فعالیتهای هنری و کاردستی قابل استفاده هستند.