گیتار چیست؟ معرفی کامل انواع گیتار، اجزا، کاربرد و راهنمای انتخاب

گیتار یکی از شناخته‌شده‌ترین سازهای زهی در جهان است که در سبک‌های مختلف موسیقی از جمله پاپ، راک، بلوز، جَز، فلامنکو، موسیقی کلاسیک، کانتری و موسیقی تلفیقی مورد استفاده قرار می‌گیرد. تنوع بالای گیتارها باعث شده است که این ساز هم برای افراد مبتدی و هم برای نوازندگان حرفه‌ای گزینه‌های متنوعی داشته باشد.

گیتار در ساده‌ترین تعریف، سازی زهی و زخمه‌ای است که معمولاً دارای شش سیم است. با ارتعاش سیم‌ها و انتقال این ارتعاش به بدنه، صدا تولید و تقویت می‌شود. در گیتار آکوستیک، بدنه و فضای داخلی ساز نقش مهمی در تشدید صدا دارند، در حالی که گیتار الکتریک برای دریافت و تقویت سیگنال سیم‌ها از تجهیزات الکترونیکی مانند پیکاپ استفاده می‌کند.

گیتار چیست؟

گیتار یک ساز زهی دارای دسته، بدنه، سیم، فرت و مجموعه‌ای از قطعات مکانیکی برای نگهداری و کوک سیم‌هاست. نوازنده با زخمه زدن یا ضربه زدن به سیم‌ها و تغییر طول مؤثر آنها از طریق فرت‌ها، نت‌ها و آکوردهای مختلف را اجرا می‌کند.

گیتارهای امروزی معمولاً شش سیم دارند و کوک استاندارد آنها از سیم بم به زیر شامل E، A، D، G، B و E است. در گیتارهای رایج، فرت‌ها روی دسته قرار گرفته‌اند و با کوتاه‌تر کردن طول مؤثر سیم، زیرتر شدن صدا را امکان‌پذیر می‌کنند.

گیتار به دلیل قابلیت اجرای هم‌زمان ملودی، آکورد و ریتم، یکی از سازهای بسیار کاربردی در گروه‌های موسیقی و اجرای انفرادی محسوب می‌شود.

تاریخچه گیتار

تاریخ گیتار امروزی حاصل تحول چندین ساز زهی در طول قرن‌هاست. سازهای زهی دارای دسته و بدنه در دوره‌های مختلف در اروپا و مناطق دیگر وجود داشته‌اند و شکل گیتار به مرور زمان تغییر کرده است.

گیتار در شکل‌های قدیمی‌تر دارای تعداد سیم‌ها و ساختار متفاوتی بود. در اسپانیا، سازهایی مانند ویهولا و انواع اولیه گیتار نقش مهمی در تحول سازهای زهی زخمه‌ای داشتند. در طول قرن‌های شانزدهم تا هجدهم تغییرات مختلفی در تعداد سیم‌ها و ساختمان گیتار ایجاد شد و در نهایت گیتار شش‌سیمی با کوک استاندارد به شکل رایج امروزی نزدیک شد.

تاریخ گیتار به یک دوره یا یک سازنده محدود نمی‌شود و شکل امروزی آن نتیجه تغییرات تدریجی در طراحی بدنه، تعداد سیم‌ها، کوک و روش ساخت است.

ساختار گیتار

شناخت اجزای گیتار برای نوازندگان، هنرجویان و افرادی که قصد انتخاب ساز دارند اهمیت زیادی دارد. گیتار از دو بخش اصلی بدنه و دسته تشکیل می‌شود و قطعات مختلفی روی این دو بخش قرار گرفته‌اند.

بدنه گیتار

بدنه بخش بزرگ ساز است و در گیتارهای آکوستیک نقش اصلی را در تشدید و انتشار صدا بر عهده دارد.

ارتعاش سیم‌ها از طریق خرک به صفحه رویی منتقل می‌شود و سپس ارتعاش در صفحه، پشت و کناره‌های بدنه و هوای داخل ساز پخش می‌شود. در نهایت این فرایند باعث تولید صدای گیتار می‌شود.

دسته گیتار

دسته قسمت بلند و باریکی است که از بدنه به سمت سردسته امتداد دارد. شکل و ابعاد دسته روی راحتی نوازندگی تأثیر زیادی دارد.

فرت‌بورد یا صفحه انگشت‌گذاری

فرت‌بورد سطحی است که فرت‌ها روی آن قرار دارند. نوازنده با فشار دادن سیم‌ها در نقاط مختلف فرت‌بورد، طول مؤثر سیم را تغییر می‌دهد و نت‌های متفاوت ایجاد می‌کند.

فرت‌ها

فرت‌ها قطعات فلزی باریکی هستند که در فواصل مشخص روی فرت‌بورد قرار گرفته‌اند. محل دقیق هر فرت برای ایجاد ارتفاع صوتی مشخص اهمیت دارد.

سردسته

سردسته در انتهای بالایی دسته قرار دارد و ماشین‌های کوک یا گوشی‌های کوک روی آن نصب می‌شوند.

گوشی یا ماشین کوک

این قطعات برای تنظیم کشش سیم‌ها و کوک کردن گیتار استفاده می‌شوند.

شیطانک

شیطانک یا Nut در محل اتصال دسته به سردسته قرار دارد و سیم‌ها از روی آن عبور می‌کنند. ارتفاع و موقعیت مناسب آن روی کوک و راحتی نوازندگی تأثیر دارد.

خرک

خرک در قسمت بدنه قرار دارد و سیم‌ها را روی صفحه ساز نگه می‌دارد. در گیتار آکوستیک، انتقال ارتعاش سیم‌ها به صفحه رویی از طریق خرک انجام می‌شود.

سوراخ صدا

در گیتارهای آکوستیک و کلاسیک، سوراخ صدا روی صفحه رویی قرار دارد و بخشی از سیستم آکوستیکی ساز محسوب می‌شود.

سیم‌ها

گیتارهای رایج دارای شش سیم هستند. ضخامت سیم‌ها متفاوت است و هرچه سیم ضخیم‌تر باشد، در شرایط یکسان صدای بم‌تری تولید می‌کند.

انواع گیتار

گیتارها را می‌توان بر اساس نحوه تولید صدا، ساختار بدنه، جنس سیم و کاربرد به چند گروه اصلی تقسیم کرد.

گیتار کلاسیک

گیتار کلاسیک معمولاً دارای شش سیم است و از سیم‌های نایلونی استفاده می‌کند. دسته این ساز نیز معمولاً پهن‌تر از بسیاری از گیتارهای آکوستیک فول‌استیل است.

این گیتار برای اجرای موسیقی کلاسیک، فلامنکو و برخی سبک‌های سنتی و آموزشی کاربرد دارد.

ساختار گیتار کلاسیک شامل بدنه، دسته، فرت‌بورد، شش سیم، خرک، شیطانک، گوشی‌ها و سوراخ صداست.

گیتار آکوستیک

گیتار آکوستیک معمولاً با سیم‌های فلزی ساخته می‌شود و بدنه آن برای تقویت صدای سیم‌ها طراحی شده است.

گیتارهای آکوستیک در سبک‌های مختلفی مانند پاپ، فولک، کانتری، راک و موسیقی آکوستیک استفاده می‌شوند.

اندازه و فرم بدنه آکوستیک می‌تواند متفاوت باشد و این تفاوت روی حجم و ویژگی‌های صوتی ساز اثر می‌گذارد. به همین دلیل شکل بدنه یکی از عوامل مهم در انتخاب گیتار آکوستیک است.

گیتار الکتریک

گیتار الکتریک برای دریافت ارتعاش سیم‌ها و تبدیل آن به سیگنال الکتریکی از پیکاپ استفاده می‌کند. سیگنال حاصل می‌تواند به آمپلی‌فایر و سایر تجهیزات صوتی منتقل شود.

بدنه گیتار الکتریک می‌تواند توپر، نیمه‌توخالی یا دارای ساختارهای متفاوت باشد. در گیتارهای الکتریک، عواملی مانند نوع پیکاپ، مدار الکترونیکی، بریج، جنس بدنه و ساختار دسته روی ویژگی صدای ساز تأثیر می‌گذارند.

گیتار الکتروآکوستیک

گیتار الکتروآکوستیک از نظر ساختار پایه به گیتار آکوستیک شباهت دارد، اما دارای سیستم دریافت صدا و خروجی برای اتصال به تجهیزات صوتی است.

این نوع گیتار برای نوازندگانی کاربرد دارد که می‌خواهند صدای گیتار آکوستیک را در اجراهای زنده یا محیط‌های بزرگ‌تر تقویت کنند.

تفاوت گیتار کلاسیک، آکوستیک و الکتریک

البته مرز کاربرد این دسته‌ها کاملاً مطلق نیست و هر نوع گیتار می‌تواند در سبک‌های متنوع‌تری نیز مورد استفاده قرار گیرد.

گیتار چگونه صدا تولید می‌کند؟

فرایند تولید صدا در گیتار با ارتعاش سیم آغاز می‌شود.

وقتی سیم زخمه زده می‌شود، شروع به ارتعاش می‌کند. در گیتار آکوستیک، این ارتعاش از طریق خرک به صفحه رویی منتقل شده و سپس بدنه و هوای داخل آن به تشدید صدا کمک می‌کنند. سوراخ صدا نیز بخشی از این فرایند است.

در گیتار الکتریک، ارتعاش سیم توسط پیکاپ دریافت و به سیگنال الکتریکی تبدیل می‌شود. این سیگنال سپس می‌تواند توسط آمپلی‌فایر تقویت شود.

نقش چوب در صدای گیتار

جنس چوب در ساخت گیتار می‌تواند روی ویژگی‌های صوتی، وزن، استحکام و پاسخ ساز تأثیر بگذارد.

در گیتار آکوستیک، صفحه رویی اهمیت ویژه‌ای دارد، زیرا بخش مهمی از انتقال ارتعاش و تولید صدا در آن اتفاق می‌افتد. نوع چوب مورد استفاده در صفحه، پشت، کناره‌ها و دسته نیز می‌تواند ویژگی‌های ساز را تغییر دهد.

در گیتارهای الکتریک نیز چوب بدنه یکی از عوامل مؤثر بر ویژگی‌های ساز است، اما صدا تنها به جنس چوب محدود نمی‌شود و پیکاپ‌ها، مدار الکترونیکی، سیم‌ها و سایر اجزا نیز نقش دارند.

گیتار برای چه سبک‌هایی استفاده می‌شود؟

یکی از دلایل محبوبیت گیتار، قابلیت استفاده از آن در سبک‌های مختلف است.

موسیقی پاپ

گیتار آکوستیک و الکتریک هر دو در تنظیم‌های پاپ کاربرد زیادی دارند. گیتار می‌تواند نقش ریتمیک یا ملودیک داشته باشد.

موسیقی راک

گیتار الکتریک از سازهای اصلی بسیاری از سبک‌های راک است و همراه با افکت‌ها و آمپلی‌فایرها صداهای متنوعی ایجاد می‌کند.

بلوز

گیتار در موسیقی بلوز نقش تاریخی و مهمی دارد و تکنیک‌هایی مانند بندینگ، اسلاید و ویبره در این سبک بسیار رایج هستند.

جَز

گیتار در موسیقی جَز برای اجرای آکورد، همراهی و ملودی استفاده می‌شود و گیتارهای نیمه‌توخالی و توخالی در این حوزه کاربرد قابل توجهی دارند.

موسیقی کلاسیک

گیتار کلاسیک برای اجرای قطعات تک‌نوازی، گروهی و آموزشی استفاده می‌شود.

فلامنکو

گیتار فلامنکو از نظر ساختار و تکنیک نوازندگی ویژگی‌های خاص خود را دارد و برای اجرای سبک فلامنکو طراحی شده است.

گیتار برای افراد مبتدی

گیتار یکی از سازهایی است که بسیاری از افراد یادگیری موسیقی را با آن آغاز می‌کنند. با این حال، انتخاب ساز مناسب برای شروع اهمیت زیادی دارد.

برای یک هنرجوی مبتدی، مواردی مانند راحتی دسته، ارتفاع سیم‌ها، اندازه بدنه، کیفیت کوک و سلامت فرت‌ها اهمیت بیشتری از ظاهر ساز دارند.

اگر هدف یادگیری موسیقی کلاسیک باشد، گیتار کلاسیک می‌تواند انتخاب متناسبی باشد. برای افرادی که به آکوردهای پاپ و همراهی با آواز علاقه دارند، گیتار آکوستیک یا کلاسیک بسته به شیوه آموزش می‌تواند مورد توجه قرار گیرد. برای علاقه‌مندان به راک، بلوز و سبک‌های مبتنی بر گیتار الکتریک، انتخاب ساز الکتریک و تجهیزات مورد نیاز آن اهمیت پیدا می‌کند.

راهنمای خرید گیتار

هنگام خرید گیتار بهتر است فقط به ظاهر ساز توجه نشود و بخش‌های مختلف آن بررسی شوند.

1. مشخص کردن سبک موسیقی

اولین مرحله مشخص کردن هدف استفاده از گیتار است. نوع موسیقی می‌تواند تعیین کند که گیتار کلاسیک، آکوستیک یا الکتریک مناسب‌تر باشد.

2. بررسی دسته

دسته باید صاف و از نظر نوازنده راحت باشد. شکل دسته تأثیر مستقیمی بر احساس دست هنگام نوازندگی دارد.

3. بررسی فرت‌ها

فرت‌ها باید به‌درستی نصب شده باشند و در هنگام حرکت دست روی فرت‌بورد، مشکل یا لبه تیز ایجاد نکنند.

4. بررسی کوک

گیتار باید بتواند کوک خود را به شکل مناسبی حفظ کند. ماشین‌های کوک، شیطانک، خرک و وضعیت سیم‌ها همگی می‌توانند روی پایداری کوک اثر داشته باشند.

5. بررسی بدنه

در گیتار آکوستیک باید بدنه، صفحه رویی، پشت و کناره‌ها از نظر ترک، جداشدگی یا تغییر شکل بررسی شوند.

6. بررسی ارتفاع سیم‌ها

ارتفاع بیش از حد سیم‌ها می‌تواند نوازندگی را برای مبتدیان دشوار کند. در مقابل، ارتفاع نامناسب پایین نیز ممکن است باعث گز زدن سیم‌ها شود.

7. انتخاب اندازه مناسب

برای کودکان و افراد کم‌سن، اندازه ساز اهمیت زیادی دارد. گیتارهای کوچک‌تر در اندازه‌های مختلف تولید می‌شوند و باید با توجه به ابعاد بدن نوازنده انتخاب شوند.

لوازم جانبی گیتار

برای استفاده از گیتار، تجهیزات جانبی مختلفی وجود دارد که برخی از آنها برای نوازندگی روزمره بسیار کاربردی هستند.

مهم‌ترین لوازم جانبی عبارت‌اند از:

• پیک گیتار
• تیونر
• مترونوم
• کاپو
• بند گیتار
• سیم یدکی
• کیف یا هاردکیس
• استند گیتار
• دستمال و لوازم تمیزکاری
• سیم‌پیچ یا String Winder
• ابزارهای تنظیم و تعمیر
• پایه نت
• آمپلی‌فایر برای گیتار الکتریک
• کابل ساز برای مدل‌های الکتریک و الکتروآکوستیک

نگهداری از گیتار

نگهداری صحیح می‌تواند به حفظ ظاهر، عملکرد و پایداری ساز کمک کند.

نگهداری در محیط مناسب

گیتار چوبی نباید برای مدت طولانی در معرض گرمای شدید، سرمای شدید یا تغییرات ناگهانی دما و رطوبت قرار گیرد.

تمیز کردن سیم‌ها

پس از نوازندگی بهتر است سطح سیم‌ها و قسمت‌های در تماس با دست تمیز شوند. این کار می‌تواند به کاهش تجمع آلودگی روی سیم‌ها کمک کند.

مراقبت از فرت‌بورد

فرت‌بورد باید به شکل مناسب تمیز و در صورت نیاز با محصولات مخصوص ساز نگهداری شود.

تعویض سیم‌ها

سیم‌ها پس از مدتی استفاده فرسوده می‌شوند و ممکن است شفافیت و پایداری صدای آنها کاهش پیدا کند. زمان تعویض سیم به میزان استفاده، نوع سیم و شرایط نگهداری بستگی دارد.

استفاده از کیف مناسب

قرار دادن گیتار در کیف یا هاردکیس مناسب هنگام حمل‌ونقل، احتمال آسیب ناشی از ضربه و عوامل محیطی را کاهش می‌دهد.

تفاوت گیتار آکوستیک و الکتریک

گیتار آکوستیک برای تولید صدای خود به بدنه آکوستیکی متکی است، در حالی که گیتار الکتریک از پیکاپ و تجهیزات تقویت صدا استفاده می‌کند.

گیتار آکوستیک معمولاً ساختار ساده‌تری از نظر تجهیزات الکترونیکی دارد، در حالی که گیتار الکتریک می‌تواند دارای پیکاپ‌های مختلف، کنترل‌های صدا و تن، بریج‌های متفاوت و سیستم‌های الکترونیکی متنوع باشد.

تفاوت گیتار کلاسیک و آکوستیک

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های گیتار کلاسیک و آکوستیک در نوع سیم‌هاست. گیتار کلاسیک معمولاً از سیم‌های نایلونی استفاده می‌کند، در حالی که گیتار آکوستیک فول‌استیل معمولاً دارای سیم‌های فلزی است.

عرض دسته، شکل بدنه، فاصله سیم‌ها و تکنیک نوازندگی نیز می‌تواند میان این دو نوع متفاوت باشد.

اهمیت کوک گیتار

کوک صحیح یکی از اصول اساسی نوازندگی گیتار است. حتی اگر نوازنده تکنیک مناسبی داشته باشد، کوک نامناسب می‌تواند باعث شود نت‌ها و آکوردها نادرست شنیده شوند.

تیونرهای دیجیتال، تیونرهای کلیپسی و تیونرهای نرم‌افزاری از ابزارهایی هستند که برای کنترل کوک استفاده می‌شوند.

کوک استاندارد گیتار شش‌سیم از سیم ششم به اول معمولاً E، A، D، G، B و E است.

یادگیری گیتار از کجا شروع می‌شود؟

یادگیری گیتار معمولاً با آشنایی با اجزای ساز، نحوه صحیح در دست گرفتن گیتار، کوک کردن، شناخت سیم‌ها و فرت‌ها و اجرای نت‌های ساده آغاز می‌شود.

پس از یادگیری اصول اولیه، هنرجو می‌تواند سراغ آکوردها، ریتم‌ها، ملودی‌ها و تکنیک‌های تخصصی‌تر برود.

تمرین منظم و مرحله‌ای اهمیت زیادی دارد. تلاش برای یادگیری قطعات دشوار بدون تسلط بر تکنیک‌های پایه ممکن است روند یادگیری را پیچیده‌تر کند.

جمع‌بندی

گیتار یکی از متنوع‌ترین سازهای زهی است که در طیف گسترده‌ای از سبک‌های موسیقی کاربرد دارد. گیتار کلاسیک، آکوستیک، الکتریک و الکتروآکوستیک هرکدام ویژگی‌های متفاوتی دارند و انتخاب میان آنها باید بر اساس سبک موسیقی، سطح نوازندگی، شرایط استفاده و نیاز هنرجو انجام شود.

شناخت اجزای گیتار، نحوه تولید صدا، تفاوت انواع ساز، اهمیت کوک، انتخاب اندازه مناسب و روش نگهداری می‌تواند به نوازندگان کمک کند تا درک بهتری از این ساز داشته باشند. ساختار گیتار نیز نقش مهمی در تجربه نوازندگی و ویژگی‌های صوتی آن دارد؛ از بدنه و صفحه رویی گرفته تا دسته، فرت‌ها، خرک و سیم‌ها.

سوالات متداول درباره گیتار

گیتار چند سیم دارد؟

گیتارهای رایج معمولاً شش سیم دارند و کوک استاندارد آنها از سیم بم به زیر E، A، D، G، B و E است.

چند نوع گیتار وجود دارد؟

گیتارها انواع مختلفی دارند، اما سه گروه شناخته‌شده آنها گیتار کلاسیک، گیتار آکوستیک و گیتار الکتریک هستند. گیتار الکتروآکوستیک نیز نوعی گیتار آکوستیک مجهز به سیستم دریافت و خروجی صداست.

گیتار کلاسیک چه نوع سیمی دارد؟

گیتار کلاسیک معمولاً از سیم‌های نایلونی استفاده می‌کند و ساختار آن برای تکنیک‌های نوازندگی کلاسیک طراحی شده است.

گیتار آکوستیک چه تفاوتی با گیتار الکتریک دارد؟

گیتار آکوستیک عمدتاً با استفاده از بدنه خود صدای سیم‌ها را تشدید می‌کند، در حالی که گیتار الکتریک از پیکاپ برای تبدیل ارتعاش سیم‌ها به سیگنال الکتریکی استفاده می‌کند.

آیا گیتار برای شروع یادگیری موسیقی مناسب است؟

بله، گیتار می‌تواند برای شروع یادگیری موسیقی مناسب باشد؛ اما نوع گیتار باید با سبک مورد علاقه و هدف آموزشی هنرجو هماهنگ شود.

آیا گیتار آکوستیک برای مبتدی مناسب است؟

گیتار آکوستیک می‌تواند برای شروع مناسب باشد، اما راحتی دسته، ارتفاع سیم‌ها، اندازه بدنه و کیفیت تنظیم ساز اهمیت زیادی دارد.

مهم‌ترین اجزای گیتار کدام‌اند؟

بدنه، دسته، فرت‌بورد، فرت‌ها، سردسته، گوشی‌های کوک، شیطانک، خرک، سیم‌ها و در گیتارهای آکوستیک سوراخ صدا از اجزای اصلی هستند.

گیتار الکتریک بدون آمپلی‌فایر صدا دارد؟

گیتار الکتریک در حالت بدون تقویت نیز صدایی آکوستیک و نسبتاً کم‌حجم از ارتعاش سیم‌ها ایجاد می‌کند، اما برای استفاده از صدای تقویت‌شده و امکانات اصلی ساز معمولاً به آمپلی‌فایر یا سیستم صوتی نیاز دارد.