کاهش مصرف سوخت خودرو یکی از مهمترین دغدغههای بسیاری از رانندگان است. افزایش مصرف بنزین یا گازوئیل علاوه بر بالا بردن هزینههای استفاده از خودرو، میتواند در برخی موارد نشانه وجود مشکل در موتور، سیستم سوخترسانی، تایرها، ترمز یا سایر بخشهای خودرو باشد.
البته مصرف سوخت فقط به وضعیت فنی خودرو وابسته نیست. نحوه رانندگی، سرعت، شتابگیری و ترمزگیری، وزن خودرو، فشار باد لاستیکها، استفاده از کولر، مسیر حرکت و شرایط ترافیکی نیز میتوانند روی میزان مصرف تأثیر بگذارند. سازمان حفاظت محیط زیست آمریکا نیز رانندگی نرم، نگهداری منظم خودرو و تنظیم صحیح فشار باد تایرها را از عوامل مهم در بهبود مصرف سوخت معرفی میکند.
در این مقاله با روشهای کاهش مصرف سوخت خودرو، علت افزایش مصرف بنزین، تأثیر سبک رانندگی، فشار باد لاستیک، سرویس موتور، کولر، وزن خودرو، سرعت و سیستم سوخترسانی آشنا میشویم.
کاهش مصرف سوخت به معنای استفاده از مقدار کمتر سوخت برای طی کردن مسافت مشخص است. برای مثال، اگر یک خودرو برای طی کردن 100 کیلومتر به 10 لیتر بنزین نیاز داشته باشد، کاهش مصرف به معنای رسیدن به عددی پایینتر، البته بدون ایجاد اختلال در عملکرد یا ایمنی خودرو است.
مصرف سوخت واقعی یک خودرو به عوامل مختلفی بستگی دارد و نمیتوان یک عدد ثابت را برای تمام خودروها تعیین کرد.
خودروهای مختلف به دلیل تفاوت در حجم موتور، وزن، نوع گیربکس، سیستم انتقال قدرت، آیرودینامیک و فناوری موتور، مصرف متفاوتی دارند.
مصرف سوخت خودرو تحت تأثیر مجموعهای از عوامل قرار دارد:
بنابراین برای کاهش مصرف بنزین خودرو باید مجموعهای از عوامل را در کنار یکدیگر بررسی کرد.
یکی از سادهترین روشهای کاهش مصرف سوخت، اصلاح سبک رانندگی است.
شتابگیری ناگهانی، ترمزهای شدید و تغییرات مکرر سرعت باعث میشوند موتور در شرایطی کار کند که مصرف سوخت افزایش پیدا کند.
وزارت انرژی آمریکا اعلام کرده است که رانندگی تهاجمی شامل شتابگیری و ترمزگیری سریع میتواند مصرف سوخت را بهطور قابلتوجهی کاهش دهد؛ این اثر در رانندگی شهری و ترافیکی بیشتر است.
به همین دلیل بهتر است:
سرعت بالا معمولاً مقاومت آیرودینامیکی بیشتری ایجاد میکند و در بسیاری از خودروها باعث افزایش مصرف سوخت میشود.
EPA نیز سرعت بالا را از عواملی میداند که میتواند مصرف سوخت خودرو را کاهش دهد و اشاره میکند که مصرف سوخت در سرعتهای بالاتر از محدوده بهینه خودرو افزایش پیدا میکند.
بنابراین برای صرفهجویی در مصرف سوخت بهتر است سرعت متناسب با شرایط جاده، محدودیت قانونی و شرایط خودرو انتخاب شود.
هدف، رانندگی با کمترین سرعت ممکن نیست؛ بلکه باید از سرعتهای غیرضروری و شتابهای شدید پرهیز کرد.
فشار باد لاستیک یکی از عوامل مهم در مصرف سوخت است.
وقتی تایر کمتر از فشار توصیهشده باد داشته باشد، مقاومت غلتشی آن افزایش پیدا میکند و موتور برای حرکت خودرو به انرژی بیشتری نیاز خواهد داشت.
وزارت انرژی آمریکا اعلام میکند که تنظیم فشار باد تایرها در مقدار توصیهشده میتواند بهطور متوسط حدود 0.6 درصد و در برخی شرایط تا حدود 3 درصد مصرف سوخت را بهبود دهد.
البته فشار باد مناسب را نباید بر اساس عدد حداکثری نوشتهشده روی دیواره تایر تعیین کرد. مقدار توصیهشده خودرو معمولاً روی برچسب ستون یا لبه درِ راننده یا در دفترچه خودرو درج میشود.
یک خودرو که از نظر فنی در وضعیت مناسبی قرار دارد، معمولاً میتواند عملکرد سوختی بهتری داشته باشد.
سرویسهای دورهای باید مطابق دستورالعمل سازنده انجام شوند. در این سرویسها بسته به خودرو ممکن است موارد مختلفی مانند روغن موتور، فیلتر هوا، شمعها، سیستم سوخترسانی، سیستم خنککاری و تجهیزات کنترل موتور بررسی شوند.
EPA نیز نگهداری منظم و پیروی از برنامه سرویس سازنده را از اقدامات مؤثر برای حفظ مصرف سوخت مناسب میداند.
فیلتر هوا خودرو وظیفه دارد از ورود گردوغبار و ذرات آلاینده به موتور جلوگیری کند.
فیلتر باید طبق دستورالعمل سازنده و شرایط استفاده خودرو بررسی و در صورت نیاز تعویض شود.
البته نباید تصور کرد که تعویض فیلتر هوای سالم با یک فیلتر خاص همیشه باعث کاهش چشمگیر مصرف سوخت میشود. در خودروهای مدرن، سیستم مدیریت موتور مقدار هوای ورودی و سوخت را به شکل الکترونیکی کنترل میکند.
هدف اصلی فیلتر هوا، فراهم کردن هوای تمیز برای موتور و جلوگیری از ورود آلودگی است.
انتخاب روغن موتور مناسب خودرو نیز اهمیت دارد.
ویسکوزیته و مشخصات روغن باید مطابق توصیه سازنده خودرو باشد. استفاده از روغنی که مشخصات آن با موتور سازگار نیست، میتواند عملکرد سیستم روغنکاری را تحت تأثیر قرار دهد.
EPA نیز استفاده از گرید توصیهشده روغن موتور را در توصیههای مربوط به بهبود بهرهوری سوخت مطرح کرده است.
بنابراین برای کاهش مصرف سوخت نباید صرفاً به دنبال روغن با گرانروی کمتر بود؛ مشخصات توصیهشده توسط سازنده اولویت دارد.
وزن بیشتر به انرژی بیشتری برای حرکت خودرو نیاز دارد؛ به همین دلیل حمل وسایل غیرضروری میتواند مصرف سوخت را افزایش دهد.
وسایل سنگین غیرضروری را از صندوق عقب خارج کنید و از نگهداری دائمی تجهیزات اضافی که مورد استفاده قرار نمیگیرند خودداری کنید.
EPA نیز وزن اضافی خودرو را از عواملی میداند که میتواند مصرف سوخت را افزایش دهد.
البته نباید تجهیزات ایمنی یا وسایل ضروری را صرفاً برای کاهش وزن از خودرو خارج کرد.
در سرعتهای بالاتر، مقاومت آیرودینامیکی اهمیت بیشتری پیدا میکند.
باربند، باکس سقفی و تجهیزات خارجی میتوانند مقاومت هوا را افزایش دهند. وزارت انرژی آمریکا نیز به تأثیر تجهیزات نصبشده روی سقف و آیرودینامیک خودرو بر مصرف سوخت اشاره میکند.
اگر از باربند یا تجهیزات سقفی استفاده نمیکنید، در خودروهایی که طراحی آنها اجازه میدهد، برداشتن تجهیزات غیرضروری میتواند مقاومت هوا را کاهش دهد.
درجا کار کردن خودرو بدون حرکت، سوخت مصرف میکند اما مسافت طیشده صفر است.
بنابراین اگر خودرو برای مدت قابلتوجهی متوقف است و شرایط ایمنی و مقررات اجازه خاموش کردن موتور را میدهد، روشن نگه داشتن بیدلیل موتور باعث هدررفت سوخت میشود.
وزارت انرژی آمریکا نیز خاموش کردن موتور هنگام توقفهای طولانی را یکی از راههای کاهش مصرف سوخت معرفی کرده است.
البته در خودروهای مجهز به سیستمهای استارت-استاپ، مدیریت خاموش و روشن شدن موتور توسط سیستم خودرو انجام میشود.
کولر خودرو برای کار کردن به انرژی نیاز دارد و استفاده از آن میتواند روی مصرف سوخت تأثیر بگذارد.
میزان این تأثیر به نوع خودرو، دمای محیط، سرعت حرکت، وضعیت سیستم تهویه و شرایط رانندگی بستگی دارد.
در هوای بسیار گرم، استفاده از کولر برای حفظ شرایط مناسب داخل کابین اهمیت دارد و نباید صرفاً برای کاهش مصرف سوخت، ایمنی و آسایش راننده نادیده گرفته شود.
همچنین نگهداری صحیح سیستم تهویه و اطمینان از عملکرد مناسب آن میتواند به جلوگیری از کارکرد غیرعادی سیستم کمک کند.
سفرهای متعدد و کوتاه میتوانند از نظر مصرف سوخت ناکارآمدتر باشند؛ بهخصوص زمانی که موتور هنوز به شرایط کاری مناسب نرسیده باشد.
EPA توصیه میکند در صورت امکان چند کار و مقصد نزدیک را در یک سفر ترکیب کنید.
برای مثال به جای انجام چند سفر جداگانه در طول روز، میتوان کارهای نزدیک به یکدیگر را در یک مسیر انجام داد.
ترافیک سنگین و حرکتهای مکرر همراه با توقف و شتابگیری میتواند مصرف سوخت را افزایش دهد.
در صورت امکان، انتخاب مسیر مناسب و زمان مناسب برای سفر میتواند تعداد توقفها و شتابگیریهای غیرضروری را کاهش دهد.
در خودروهای هیبریدی، شرایط شهری ممکن است متفاوت باشد؛ زیرا این خودروها میتوانند بخشی از انرژی ترمزگیری را بازیابی کنند.
در خودروهای دندهای، انتخاب دنده مناسب اهمیت زیادی دارد.
رانندگی با دنده نامناسب میتواند موتور را تحت فشار قرار دهد یا باعث افزایش دور موتور شود.
در خودروهای اتوماتیک نیز سیستم مدیریت گیربکس معمولاً تلاش میکند دنده مناسب را بر اساس شرایط حرکت انتخاب کند.
گیربکسهای چندسرعته و فناوریهایی مانند CVT میتوانند به موتور اجازه دهند در محدودههای کارآمدتری فعالیت کند.
بنابراین اگر خودرو دارای حالتهای رانندگی مختلف است، استفاده از آنها باید مطابق دفترچه خودرو و شرایط مسیر انجام شود.
گاهی افزایش مصرف سوخت ارتباط مستقیمی با موتور ندارد.
اگر یکی از چرخها یا اجزای سیستم ترمز بهدرستی آزاد نشود، مقاومت حرکتی خودرو افزایش پیدا میکند و موتور برای حرکت به انرژی بیشتری نیاز خواهد داشت.
در صورت مشاهده علائمی مانند:
سیستم ترمز باید بررسی شود.
تنظیم چرخها و زوایای چرخ نیز میتواند روی مقاومت حرکتی خودرو تأثیر داشته باشد.
اگر زوایای چرخها از حالت مناسب خارج شده باشند، ممکن است سایش نامنظم تایر و افزایش مقاومت غلتشی ایجاد شود.
در صورت مشاهده سایش غیرعادی لاستیک یا کشیده شدن خودرو به یک سمت، بررسی سیستم تعلیق، فرمان و تنظیم چرخها اهمیت دارد.
خودروهای مدرن از سنسورهای مختلف برای کنترل موتور استفاده میکنند.
خرابی برخی سنسورها یا عملگرها میتواند باعث تنظیم نامناسب سوخت و هوا شود و در نتیجه مصرف سوخت افزایش پیدا کند.
در صورت روشن شدن چراغ چک موتور، بهتر است علت آن بررسی شود و صرفاً با پاک کردن خطا مشکل برطرفشده فرض نشود.
EPA نیز در بررسی مصرف سوخت غیرعادی، بررسی کدهای خطا، سیستم سوخترسانی، شیلنگهای خلأ، فیلتر هوا، سیستم جرقه و سایر بخشهای فنی را از موارد تشخیصی مطرح میکند.
افزایش ناگهانی مصرف سوخت میتواند دلایل مختلفی داشته باشد.
برخی از مهمترین موارد عبارتاند از:
بنابراین اگر مصرف سوخت بهصورت ناگهانی تغییر کرده است، بهتر است قبل از نصب تجهیزات جانبی یا استفاده از محصولات تبلیغاتی، وضعیت فنی خودرو بررسی شود.
برای بررسی واقعی مصرف سوخت بهتر است فقط به نشانگر لحظهای خودرو اکتفا نکنید.
یکی از روشهای ساده این است که باک را تا سطح مشخصی پر کنید، کیلومترشمار را ثبت یا Trip Meter را صفر کنید و پس از طی مسافت مشخص، مقدار سوخت مصرفشده را ثبت کنید.
برای محاسبه مصرف بر حسب لیتر در 100 کیلومتر میتوان از فرمول زیر استفاده کرد:
مصرف سوخت = مقدار سوخت مصرفشده ÷ مسافت طیشده × 100
برای رسیدن به عدد قابلاعتمادتر، بهتر است اندازهگیری در چند باک انجام شود؛ زیرا شرایط رانندگی، ترافیک، دمای هوا و مسیر میتوانند عدد یک باک را تغییر دهند. EPA نیز برای اندازهگیری مصرف واقعی، ثبت مسافت و سوختگیری در چند نوبت را برای رسیدن به برآورد بهتر پیشنهاد میکند.
نمیتوان بهصورت کلی گفت هر مکمل سوخت باعث کاهش مصرف خودرو میشود.
اثر هر محصول به ترکیبات، شرایط موتور، وضعیت فنی خودرو و نحوه استفاده بستگی دارد. بنابراین نباید صرفاً بر اساس ادعاهای تبلیغاتی، انتظار کاهش مشخص مصرف سوخت داشت.
اگر خودرو مشکل فنی داشته باشد، رفع علت اصلی معمولاً اهمیت بیشتری از استفاده از محصولات جانبی دارد.
استفاده از فیلتر یا کیت هوای متفاوت لزوماً به معنی کاهش مصرف سوخت نیست.
عملکرد سیستم مکش باید در کنار سیستم مدیریت موتور، سنسورها، دریچه گاز و سایر اجزا بررسی شود.
بنابراین نصب یک قطعه با ادعای کاهش مصرف بدون بررسی مشخصات خودرو نمیتواند نتیجه مشخصی را تضمین کند.
برای رانندگی شهری میتوان اقدامات زیر را در نظر گرفت:
در سفرهای جادهای نیز موارد زیر اهمیت دارند:
کروز کنترل میتواند در شرایط مناسب جادهای به حفظ سرعت یکنواخت کمک کند، هرچند استفاده از آن باید متناسب با شرایط مسیر و دستورالعمل خودرو باشد.
| عامل | تأثیر احتمالی بر مصرف | اقدام پیشنهادی |
|---|---|---|
| رانندگی تهاجمی | افزایش مصرف | شتاب و ترمز نرم |
| سرعت بالا | افزایش مصرف | حفظ سرعت مناسب |
| فشار باد کم | افزایش مصرف | تنظیم طبق توصیه سازنده |
| وزن اضافی | افزایش مصرف | حذف بار غیرضروری |
| باربند و تجهیزات سقفی | افزایش مقاومت هوا | حذف در صورت عدم نیاز |
| سرویس نامناسب | افزایش مصرف | انجام سرویس دورهای |
| درجا کار کردن طولانی | هدررفت سوخت | خاموش کردن در توقفهای مناسب |
| ترمز گیرکرده | افزایش مقاومت | بررسی سیستم ترمز |
| خرابی سنسورها | احتمال افزایش مصرف | عیبیابی ECU |
| ترافیک شدید | افزایش مصرف | انتخاب زمان و مسیر مناسب |
برخی اقدامات ممکن است نهتنها نتیجه مناسبی نداشته باشند، بلکه به خودرو آسیب بزنند:
فشار باد تایر باید بر اساس مقدار توصیهشده سازنده تنظیم شود و نباید صرفاً برای کاهش مصرف، بیش از حد افزایش پیدا کند.
کاهش مصرف سوخت خودرو معمولاً نتیجه یک اقدام واحد نیست، بلکه از ترکیب رانندگی مناسب، نگهداری صحیح و سلامت فنی خودرو به دست میآید.
مهمترین اقداماتی که میتوان برای کاهش مصرف بنزین خودرو انجام داد شامل رانندگی نرم، کنترل سرعت، تنظیم صحیح فشار باد لاستیکها، کاهش وزن غیرضروری، انجام سرویسهای دورهای، بررسی سیستم موتور، جلوگیری از درجا کار کردن طولانی و کاهش مقاومت آیرودینامیکی است.
اگر مصرف سوخت خودرو بهصورت ناگهانی افزایش پیدا کند، بهتر است موضوع فقط به سبک رانندگی نسبت داده نشود. بررسی سیستم سوخترسانی، سنسورها، فیلتر هوا، سیستم جرقه، ترمزها، تایرها و سایر بخشهای مرتبط میتواند به پیدا کردن علت کمک کند.
در نهایت، بهترین روش برای کاهش مصرف سوخت، نگهداری منظم خودرو و رانندگی متناسب با شرایط خودرو و جاده است؛ نه استفاده از روشهایی که ممکن است به موتور، تایرها یا سیستمهای ایمنی خودرو آسیب بزنند.
رانندگی نرم، جلوگیری از شتابگیری و ترمزگیری شدید، تنظیم فشار باد لاستیکها، کاهش وزن اضافی، انجام سرویسهای دورهای و جلوگیری از درجا کار کردن طولانی از مهمترین روشهای کاهش مصرف سوخت هستند.
خیر. فشار باد کمتر از مقدار توصیهشده باعث افزایش مقاومت غلتشی و کاهش بهرهوری سوخت میشود. فشار تایر باید مطابق توصیه سازنده خودرو تنظیم شود.
استفاده از کولر میتواند بسته به شرایط خودرو و محیط روی مصرف سوخت تأثیر بگذارد، اما میزان آن ثابت نیست و به عواملی مانند دمای محیط، سرعت و شرایط سیستم تهویه بستگی دارد.
در بسیاری از خودروها با افزایش سرعت، مقاومت آیرودینامیکی افزایش پیدا میکند و مصرف سوخت نیز بیشتر میشود. به همین دلیل حفظ سرعت مناسب و پرهیز از سرعتهای غیرضروری میتواند به بهبود مصرف کمک کند.
فیلتر هوا وظیفه جلوگیری از ورود آلودگی به موتور را دارد و باید طبق برنامه نگهداری خودرو بررسی و در صورت نیاز تعویض شود. وضعیت فیلتر یکی از مواردی است که هنگام بررسی مصرف سوخت غیرعادی مورد توجه قرار میگیرد.
تغییر سبک رانندگی، ترافیک، استفاده بیشتر از کولر، کاهش فشار باد لاستیک، افزایش بار، مشکلات سیستم سوخترسانی، سنسورها، سیستم جرقه، ترمز یا موتور میتوانند از عوامل افزایش مصرف باشند.
در توقفهای طولانی، روشن ماندن موتور بدون حرکت باعث مصرف سوخت میشود. با این حال، خاموش و روشن کردن خودرو باید با شرایط ایمنی و سیستم خودرو سازگار باشد.